6.4.157
प्रियस्थिरस्फिरोरुबहुलगुरुवृद्धतृप्रदीर्घवृन्दारकाणां प्रस्थस्फवर्बंहिगर्वर्षित्रब्द्राघिवृन्दाः
Operational rule vidhi
Before the affixes 1. इष्ठ 2. इमन् and ईयस् the following substitutions take place 1. प्र for प्रिय 2. स्थ for स्थिर 3. स्फ for स्फिर 4. वर् for उरु 5. बह for बहुल 6. गर् for गुरु 7. वर्ष for वृद्ध 8. त्रप् for तृप् 9. द्राघ for दीर्घ and 10. वृन्द for वृन्दारक.
Word by word (padaccheda)
Target प्रिय- स्थिर- स्फिर- उरु- बहुल- - - तृप्र- - वृन्दारकाणाम् ṣaṣṭhī · bahuvacanaSubstitute / term प्र- स्थ- स्फ- वर्- बंहि- गर्- वर्षि- त्रप्- द्राघि- वृन्दाः prathamā · bahuvacana
- Target Ṣaṣṭhī (6th case): names what gets replaced, "in place of X" (1.1.49 षष्ठी स्थानेयोगा).
- Substitute / term Prathamā (1st case): in operational rules, the substitute or the thing introduced; in definitions, the term or its referent.
Dotted words are technical terms. Hover or tap one to see its card.
Full reading
प्रिय-
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
प्रिय-
Replace priya-sthira-sphira-uru-bahula-guru-vṛddha-tṛpra-dīrgha-vṛndārakāṇām with pra-stha-spha-var-baṃhi-gar-varṣi-trap-drāghi-vṛndāḥ. Inherited words (anuvṛtti) may add further conditions.
Commentary
Before the affixes 1. इष्ठ 2. इमन् and ईयस् the following substitutions take place 1. प्र for प्रिय 2. स्थ for स्थिर 3. स्फ for स्फिर 4. वर् for उरु 5. बह for बहुल 6. गर् for गुरु 7. वर्ष for वृद्ध 8. त्रप् for तृप् 9. द्राघ for दीर्घ and 10. वृन्द for वृन्दारक।
Thus प्रेष्ठः, प्रेमा, प्रेयान्; स्थिर, स्थेष्ठः, स्थेयान्, स्थेमा; स्फिर, स्फेष्ठः, स्फेयान्; उरु, वरिष्ठः, वरिमा, वरीयान्; बहुल, बंहिष्ठः, बंहीयान्, बंहिमा; गुरु, गरिष्ठः, गरीयान्, गरिमा; वृद्ध, वर्षिष्ठः, वर्षीयान्; तृप, त्रपिष्ठः, त्रपीयान्; दीर्घ, द्राघिष्ठः, द्राघीयान्, द्राघिमा; वृन्दारक, वृन्दिष्ठः, वृन्दीयान्; प्रियोरुगुरुबहुलदीर्घाः पृथ्वादिषु पठ्यन्ते, तेनान्येषामिमनिज् न भवतीति नोदाह्रियते ॥
Of the above, priya, uru, guru and bahula are read in Prithvadi class and take इमन् 5.1.122, others do not.
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.