5.2.36
तदस्य संजातं तारकादिभ्य इतच्
Operational rule vidhi
The affix इतच् comes in the sense of 'that whereof this is observed' after the words तारका etc. in the Nominative 1st-Case in construction.
Word by word (padaccheda)
Substitute / term तत् prathamā · ekavacanaTarget अस्य ṣaṣṭhī · ekavacanaSubstitute / term संजातम् prathamā · ekavacanaLeft context तारकादिभ्यः pañcamī · bahuvacanaSubstitute / term इतच् prathamā · ekavacana
- Substitute / term Prathamā (1st case): in operational rules, the substitute or the thing introduced; in definitions, the term or its referent.
- Target Ṣaṣṭhī (6th case): names what gets replaced, "in place of X" (1.1.49 षष्ठी स्थानेयोगा).
- Left context Pañcamī (5th case): "after X", the operation applies to what follows (1.1.67 तस्मादित्युत्तरस्य). Also used for limits and sources.
Dotted words are technical terms. Hover or tap one to see its card.
Full reading
तत् अस्य संजातम् तारकादिभ्यः इतच्
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
अस्य → तत् संजातम् इतच् / तारकादिभ्यः
Replace asya with tat saṃjātam itac when it comes after tārakādibhyaḥ. Inherited words (anuvṛtti) may add further conditions.
Commentary
The affix इतच् comes in the sense of 'that whereof this is observed' after the words तारका etc. in the Nominative 1st-Case in construction.
Thus तारकाः संजाता अस्य नभसः = तारकितं नभः 'a starry sky. i.e. a night in which stars are visible. पुष्पितो वृक्षः 'a tree in which flowers have grown'.
The तारकादि class is आकृतिगण ॥
1 तारका, 2 पुष्प, 3 कर्णक, 4 मञ्जरी, 5 ऋजीष, 6 क्षण, 7 सूच (सूचक), 8 मूत्र, 9 निष्क्रमण, 10 पुरीष, 11 उच्चार, 12 प्रचार, 13 विचार, 14 कुड्मल, 15 कण्टक, 16 मुसल, 17 मुकुल, 18 कुसुम, 19 कुतूहल, 20 स्तबक, 21 किसलय, 22 पल्लव, 23 खण्ड, 24 वेग, 25 निद्रा, 26 मुद्रा, 27 बुभुक्षा, 28 धेनुष्या, 29 पिपासा, 30 श्रद्धा, 31 अभ्र, 32 पुलक, 33 अङ्गारक, 34 वर्णक, 35 द्रोह, 36 दोह, 37 सुख, 38 दुःख, 39 उत्कण्ठा (उत्कण्ठ), 40 भर, 41 व्याधि, 42 वर्मन्, 43 व्रण, 44 गौरव, 45 शास्त्र, 46 तरंग, 47 तिलक, 48 चन्द्रक (चन्द्र), 49 अन्धकार, 50 गर्व, 51 मुकुर, 52 हर्ष, 53 उत्कर्ष, 54 रण, 55 कुवलय, 56 गर्ध, 57 क्षुध् (क्षुधा), 58 सीमन्त, 59 ज्वर, 60 गर, 61 रोग, 62 रोमाञ्च, 63 पण्डा, 64 कज्जल, 65 तृष्, 66 कोरक, 67 कल्लोल, 68 स्थपुट, 69 फल, 70 कञ्चुक, 71 शृङ्गार, 72 अङ्कुर, 73 शैवल, 74 बकुल, 75 श्वभ्र, 76 आराल, 77 कलङ्क, 78 कर्दम, 79 कन्दल, 80 मूर्च्छा, 81 अङ्गार, 82 हस्तक (हस्त), 83 प्रतिबिम्ब, 84 विघ्नतन्त्र (विघ्न, तन्त्र), 85 प्रत्यञ्च, 86 दीक्षा, 87 गज, 88 गर्भादप्राणिनि (गर्भिता शालयः but गर्भिणी गौः), 89 तन्द्रा, 90 स्रवक, 91 कर, 92 आन्दोल, 93 गोर, 94 राग.
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.