2.2.31
राजदन्तादिषु परम्
Operational rule vidhi
The उपसर्जन is to be put last in the words राजदन्त etc.
Word by word (padaccheda)
Right context राजदन्त- आदिषु saptamī · bahuvacanaSubstitute / term परम् prathamā · ekavacana
- Right context Saptamī (7th case): "when X follows", the operation applies to what precedes (1.1.66 तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य). Also a condition or domain ("in the sense of").
- Substitute / term Prathamā (1st case): in operational rules, the substitute or the thing introduced; in definitions, the term or its referent.
Dotted words are technical terms. Hover or tap one to see its card.
Full reading
राजदन्त-
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
Commentary
The उपसर्जन is to be put last in the words राजदन्त etc.
Thus राजदन्तः (दन्तानां राजा) 'a chief of teeth' (i.e., an eyetooth). It is not merely the upasarjana that is placed last in these examples; but words which by some other rules would have stood first, stand in this list as second.
1. राजदन्तः. 2. अग्रेवणम् . 3. निमवासिनम् . 4. नग्नमुषितम् . 5. सिक्तसंमृष्टम् . 6.मृष्टलुञ्चितम् . 7. अवक्लिन्नपक्वमे. 8. अर्पितोतम् . 9. (अर्पितोप्तम् ). 10. उप्तगाढम् 11. उलखलमसलम् . 12. तण्डुलकिण्वम् . 13. दृषदुपलम् . 14. आरड्वायनि. 15. (आरग्वायनबन्धकी). 16. चित्ररथवाल्हीकम् . 17. अवन्त्यश्मकम् . 18. शूद्रार्यम्. 19. स्नातकराजानौ. 20. विष्वक्सेनार्जुनौ . 21. अक्षिभ्रुवम् . 22. दारगवम्. 23. शब्दार्थौ. 24. धर्मार्थौ . 25. कामार्थौ . 26. अर्थशब्दौ. 37. अर्थधर्मौ. 28. अर्थकामौ. 29. वैकारिमतम् . 30. गाजवाजम् . 31. (गोजवाजम् . 32. गोपालि धानपूलासम् . 33. (गोपालधानीपूलासम् ). 34. पूलासकारए्डम्. 35. (पूलासककुरण्डम् ). 36. स्थूलासम् 37. (स्थूलपूलासम् ). 38. उशीरबीजम् . 39. (जिज्ञास्थि) 40. सिञ्जास्थम् . 41. (सिञ्जाश्बत्थम्). 42. चित्रास्वाती . 43. (चित्रस्वाति). 44. भार्यापती. 45. दम्पती. 46. जम्पती. 47. जायापती. 48. पुत्रपती. 49: पुत्रपशू. 50. केशश्मश्रू or श्मश्रुकेशौ. 51. शिरोविजु. 52. शिरोवीजम् . 53. शिरोजानु. 54. सर्पिर्मधुनी. 55. मधुसर्पिषी . 56. आद्यन्तौ. 57. अन्तादी. 58. गुणवृद्धी. 59. वृद्धिगुणौ.
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.