8.3.97
अम्बाम्बगोभूमिसव्यापद्वित्रिकुशेकुशङ्क्वङ्गुमञ्जिपुञ्जिपरमेबर्हिर्दिव्यग्निभ्यः स्थः
Operational rule vidhi
ष् is substituted for the स् of स्थ after 1. अम्ब 2. आम्ब 3. गो 4. भूमि 5. सव्य 6. अप 7. द्वि 8. त्रि 9. कु 10. शेकु 11. शङ्क्वु 12. अङ्गु 13. मञ्जि 14. पुञ्जि 15. परमे 16. बर्हिस् 17. दिवि and 18 अग्नि.
Word by word (padaccheda)
Left context अम्ब- आम्ब- गो- भूमि- सव्य- अप- द्वि- त्रि- कु- शेकु- शङ्कु- - मञ्जि- पुञ्जि- परमे- बर्हिस्- दिवि- अग्निभ्यः pañcamī · bahuvacanaSubstitute / term स्थः prathamā · ekavacana
- Left context Pañcamī (5th case): "after X", the operation applies to what follows (1.1.67 तस्मादित्युत्तरस्य). Also used for limits and sources.
- Substitute / term Prathamā (1st case): in operational rules, the substitute or the thing introduced; in definitions, the term or its referent.
Dotted words are technical terms. Hover or tap one to see its card.
Full reading
अम्ब-
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
Commentary
ष् is substituted for the स् of स्थ after 1. अम्ब 2. आम्ब 3. गो 4. भूमि 5. सव्य 6. अप 7. द्वि 8. त्रि 9. कु 10. शेकु 11. शङ्क्वु 12. अङ्गु 13. मञ्जि 14. पुञ्जि 15. परमे 16. बर्हिस् 17. दिवि and 18 अग्नि।
Thus अम्बष्ठः, आम्बष्ठः, गोष्ठः, भूमिष्ठः, सव्येष्ठः, अपष्ठः, द्विष्ठः, त्रिष्ठ, कुष्ठः, शेकुष्ठः, शङ्कुष्ठः, अङ्गुष्ठ, मञ्जिष्ठः, पुञ्जिष्ठः, परमेष्ठः, बर्हिष्ठः, दिविष्ठः, अग्निष्ठः ॥
The word स्थ is shown in the sutra in the first case, and means the word-form स्थ, and it is not the genitive case of स्था, for then the rule would apply to गोस्थानम्, भूमिस्थानम् &c.
Vart:- The same change takes place in स्था, स्थिन्, and स्थृ ॥ As सव्येष्ठाः । परमेष्ठी । सव्येष्ठा सारथिः ॥
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.