8.3.70
परिनिविभ्यः सेवसितसयसिवुसहसुट्स्तुस्वञ्जाम्
Operational rule vidhi
ष् is substituted for the स् of 1. सेव् 2. सित 3. सय 4. सिव् 5. सह 6. the augment सुट् 7. स्तु and 8. स्वज् after the उपसर्ग (Prepositions) परि , नि and वि.
Word by word (padaccheda)
Left context परि- नि- विभ्यः pañcamī · bahuvacanaTarget सेव- सित- सय- सिवु- सह- सुट्- स्तु- स्वञ्जाम् ṣaṣṭhī · bahuvacana
- Left context Pañcamī (5th case): "after X", the operation applies to what follows (1.1.67 तस्मादित्युत्तरस्य). Also used for limits and sources.
- Target Ṣaṣṭhī (6th case): names what gets replaced, "in place of X" (1.1.49 षष्ठी स्थानेयोगा).
Dotted words are technical terms. Hover or tap one to see its card.
Full reading
परि-
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
Commentary
ष् is substituted for the स् of 1. सेव् 2. सित 3. सय 4. सिव् 5. सह 6. the augment सुट् 7. स्तु and 8. स्वज् after the उपसर्ग (Prepositions) परि , नि and वि।
The root सेव belongs to Bhuadi class. The word सित is the Past Participle of षिञ् बन्धने, and सय is the noun derived from the same root with the affix अच्; सिच् is a Divadi root.
Thus परिषेवते । निषेवते । विषेवते । पर्यषेवते । व्यषेवते । न्यषेवते । परिषिषेविषते । विषिषेविषते । निषिषेविषते । सित । परिषितो, विषितो, निषितः । सय परिषयो, निषयो, विषयः । सिव् । परिषीव्यति । निषीव्यति । विषीव्यति । पर्यषीव्यत् । न्यषीव्यत् । व्यषीव्यत् । पर्यसीव्यत् । न्यसीव्यत् । व्यसीव्यत् । सह परिषहते । निषहते । विषहते । पर्यषहत । न्यषहत । व्यषहत । पर्यसहत । न्यसहत । व्यसहत । सुट् । परिष्करोति । पर्यस्करोत् । स्तु । परिष्टौति । निष्टौति । विष्टौति । पर्यष्ठौत् । न्यष्टौत् । व्यष्टौत् । पर्यस्तौत् । न्यस्तौत् । व्यस्तौत् । ष्यञ्ज । दंशसञ्जस्वञ्जामिति नलोपः । परिष्वजते । निष्वजते । विष्वजते । पर्यष्वजत । पर्यस्वजत । पूर्वेणैव सिद्धे स्तुस्वञ्जिग्रहणमुत्तरार्थम् । अड्व्यवाये विभाषा यथा स्यात् ॥
The nasal is elided in स्वंज् 6.4.25. The स of स्तु and स्वञ्ज् would have been changed to ष by 8.3.65 also. Their inclusion here is for the sake of subsequent sutra, by which the ष change is optional when the augment अट् intervenes.
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.