6.3.75
नभ्राण्नपान्नवेदानासत्यानमुचिनकुलनखनपुंसकनक्षत्रनक्रनाकेषु प्रकृत्या
Operational rule vidhi
The Negative Particle remains unchanged in - 1. नभ्राज् 2. नपात् 3. नवेदस् 4. नासत्या (dual) 5. नमुचि 6. नकुल 7. नख 8. नपुंसक 9. नक्षत्र 10. नक्र and 11. नाक.
Word by word (padaccheda)
Right context नभ्राट्- नपात्- नवेदाः- नासत्याः- नमुचि- नकुल- नख- नपुंसक- नक्षत्र- नक्र- नाकेषु saptamī · bahuvacanaWith / by प्रकृत्या tṛtīyā · ekavacana
- Right context Saptamī (7th case): "when X follows", the operation applies to what precedes (1.1.66 तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य). Also a condition or domain ("in the sense of").
- With / by Tṛtīyā (3rd case): accompaniment or means.
Full reading
नभ्राट्-
Pāṇini leaves out words that carry over from earlier sūtras. Expand to see the rule as a reader actually understands it.
Commentary
The Negative Particle remains unchanged in - 1. नभ्राज् 2. नपात् 3. नवेदस् 4. नासत्या (dual) 5. नमुचि 6. नकुल 7. नख 8. नपुंसक 9. नक्षत्र 10. नक्र and 11. नाक।
Upto नासत्या the words are exhibited in the Nominative case in the sutra, the rest are exhibited in the Locative ! नभ्राजते = नभ्राट्, formed by क्विप् and नञ् composition. न पाति = नपात् formed by शतृ affix. न वेत्ति = नवेदा, formed by असुन् ॥ सत्सु साधवः = सत्याः, न सत्याः = असत्याः, न असत्याः नासत्याः ॥ न मुञ्चति = नमुचि, formed by कि affix (Unadi), नास्य कुलमस्ति = नकुलः ॥ नास्य खमस्ति = नखम् ॥ न स्त्री न पुमान् = नपुंसकम् ॥ न क्षरते क्षीयते वा नक्षत्रम् ॥ न क्रामति = नक्र by ड affix, न अस्मिन् अकम् = नाकम् ॥
Śrīśa Chandra Vasu, The Ashtadhyayi of Panini (1897), via ashtadhyayi.com.